Izdavač: Istorijski arhiv Beograda
Za izdavača: mr Dragan Gačić
Glavni i odgovorni urednik: mr Dragan Gačić
Autor teksta, ilustracija i fotografija: Bojan Кocev
Stručni konsultanti: Mirjana Milenković, Zorica Smilović
Recenzent: Radika Ilić
Lektura: mr Nataša Nikolić
Tiraž: 500
Štampa: Zlamen

U kilometrima arhivske građe koja se čuva u Istorijskom arhivu Beograda (dalje IAB), među 2.910 fondova, nalaze se i 24 fonda esnafa, strukovnih zanatskih udruženja, koja su u Beogradu počela da se osnivaju još 1816. godine i koja su uspešno opstajala do socijalističkog perioda.
Građa esnafskih udruženja pruža uvid u razvoj zanatstva, nestajanje starih, tradicionalnih i nastajanje novih koji su išli u korak sa vremenom, promenu u brojnosti zanatlija po esnafima, cenama zanatskih proizvoda, statusu i ugledu koji su pojedine zanatlije uživale među građanima, pa čak i o rastu i razvoju, odnosno prerastanju pojedinih zanatskih radionica u industrijska postrojenja, fabrike ili štamparije. Osim toga, majstorska i kalfenska pisma, kako po estetskom izgledu osnovnog štampanog obrasca, tako i po kaligrafskom rukopisu kojim je isti popunjavan, pokazuju koliki značaj su zanatlije imale u beogradskoj čaršiji. Pa ipak, da nisu svi bili istog statusa, ranga i finansijskog stanja svedoče fotografije starog Beograda na kojima se vide zanatske radnje, neke sa raskošno ispisanom firmom i druge sa neveštim natpisom iznad ulaznih vrata.

Mnogi zanati odavno su iščezli iz svakodnevnog života, ali knjigovezački, jedan od najstarijih u Srbiji, još uvek uspešno odoleva zubu vremena. Negovanjem ovog tradicionalnog i delikatnog zanata, knjigovezačka radionica IAB obavlja dvojaku ulogu - čuva zanat od zaborava, istovremeno čuvajući i dragoceno nasleđe naših predaka za neke buduće generacije.

Od osnivanja Tehničke službe u Arhivu 1955. godine i formiranja knjigovezačke radionice iste godine, u samoj ustanovi radi se na prepovezivanju starih knjiga, ali i koričenju, izradi arhivskih kutija, futrola, mapa i sličnih proizvoda, za potrebe smeštaja i zaštite arhivske građe. Dugi niz godina poslove u radionici obavljala su dva knjigovezca, a danas samo jedan. Na žalost, izgleda da je ovo jedno od tri mesta knjigovesca po sistematizaciji u celoj arhivskoj mreži Srbije.

Publikacija Arhiv kao čuvar starih zanata ne pretenduje da bude priručnik ili udžbenik, već predstavlja drugi pokušaj IAB, nakon izložbe iz 2004. godine Sačuvati knjigu: stare i retke knjige Istorijskog arhiva Beograda: XVI–XX vek u Galeriji Arhiva, da se jedan specifičan zanat, koji polako odumire, otrgne od zaborava i da se širokoj pu blici prikaže njegov značaj, specifičnost i lepota. Autor Bojan Кocev opisuje elemente pri radu sa papirom, kožom, drvetom, tekstilom i ostalim materijalima koji se koriste u postupcima poveza, prepoveza i koričenja starih knjiga od izuzetnog značaja koje se čuvaju u IAB. Upravo taj deo knjigovezačkog posla, koji se bavi ručno rađenim povezima, izdvaja se kao poseban, preciznije zaseban deo segmenta grafičke industrije koji se zove grafička dorada i predstavljen je na osnovu autorove dugogodišnje prakse i iskustva na ovim poslovima.

 
 
 
Izdavač: Istorijski arhiv Beograda
Za izdavača: mr Dragan Gačić
Glavni i odgovorni urednik: mr Dragan Gačić
Priređivanje, komentari i objašnjenja: Mirjana Milenković, Zorica Smilović
Saradnici: Greta Miličić, Isidora Stojanović Teodosić
Recenzenti: dr Vesna Aleksić, dr Saša Ilić, dr Sonja Jerković
Lektura: mr Nataša Nikolić
Likovno-grafičko rešenje: Zorica Smilović
Tiraž: 500
Štampa: Zlamen

Rukopis Milivoja M. Кostića, trgovca, izvoznika, industrijalca, novinara i publiciste, koja je od autora otkupljena 1957/58. godine čuva se u Istorijskom arhivu Beograda (IAB). Tokom višedecenijskog bavljenja trgovačkom strukom bio je svedok uzdizanja srpske trgovine i pretvaranja Beograda iz orijentalne čaršije u moderan, evropski grad. Takođe je bio u prilici i da se lično sretne sa velikim brojem predstavnika privrednog života zemlje, sa mnogima neposredno da sarađuje, a sa nekima i privatno druži. Кako bi njihove biografije sačuvao od zaborava za buduća pokolenja, sastavio je nisku od 269 „medaljona” – poglavlja, od kojih svako pripoveda „poslove i dane trgovaca, privrednika i bankara” koji su radili i stvarali u Beogradu u drugoj polovini 19. i prvoj polovini 20. veka i naslovljeno je ime¬nom „glavnog junaka”.
 
Treći tom Кostićevog rukopisa čekao je da ugleda svetlost dana ravno dve decenije. Ovom prilikom izdvojeno je 59 biografija, od kojih je nastalo 60 novih naslova. Tekstovi su dati u celosti i originalu, bez skraćivanja, a intervenisalo se u onim delovima gde je bilo potrebno pojasniti najčešće ime osobe ili neki detalj. Prilikom lektorisanja teksta zadržan je Кostićev arhaičan način izražavanja, koji je samo usklađen sa savremenim pravopisnim normama srpskog jezika. Slika o graditeljskim poduhvatima Кostićevih „junaka” upotpunjena je projektnom dokumentacijom koja se čuva u okviru IAB, fonda Opštine grada, Tehnička direkcija. Originalna dokumenata i potpisi privrednika preuzeti su najvećim delom iz arhivske građe IAB i sa ponekog dokumenta Arhiva Jugoslavije, fonda Ministarstva trgovine i industrije. Publikacija je bogato ilustrovana, a veza između prošlih vremena i sadašnjosti ostvarena je preko starih fotografija privrenika, radnji i fabrika u kojima su poslovali, kuća u kojima su stanovali, a koje se čuvaju u fondovima i zbirkama IAB i Arhiva Narodne banke Srbije. Fotografije današnjeg stanja objekata načinili su priređivači tokom istraživanja na terenu.

Prilikom priređivanja ove publikacije korišćena je arhivska građa 21 fonda iz tri arhiva, preko 180 objavljenih radova, uključujući studije, monografije, spomenice i jubilarne monografije, doktorske teze, članke u naučnoj i stručnoj periodici i zbornicima radova, veliki broj publicističkih priloga, članaka, objava i oglasa iz 28 različi¬ta naslova dnevne i periodične štampe, 24 internet portala i podaci sedam baza podataka, kao i brojne enciklopedijske odrednice.

 
 
 
 
 
 
Izdavač: Istorijski arhiv Beograda 
Za izdavača: Mr Dragan Gačić 
Glavni i odgovorni urednik: Mr Dragan Gačić 
Urednici: Zorica Smilović, Mirjana Obradović, Snežana Lazić 
Autori: Mirjana Obradović, Zorica Smilović, Snežana Lazić, Branislav Vučković, Bojan Draškić, Jelena Jovanović, Tijana Кovčić, Jelena Mitrović Кocev, Jasmina Latinović, Vesna Lekić Popović, Slobodan Mandić, Vladimir Mijatović, Dragana Mitrašinović, Jelena Nikolić, Marko Perić, Isidora Stojanović Teodosić, Sofija Čauš Milovanović 
Likovno-grafički urednik: Zorica Smilović
Fotografije: Bojan Кocev, Zorica Smilović
Tehnički saradnik:Bojan Кocev
Lektura i korektura: Mr Nataša Nikolić
Štampa: Zlamen
Tiraž: 1000

Istorijski arhiv Beograda je 26. septembra 2020. godine svoj veliki jubilej, 75 godina od osnivanja, dočekao u uslovima kada epidemiološka situacija izazvana virusom Covid-19 nije dozvoljavala veće proslave i okupljanja. Pa ipak, zaposleni su uspeli u svom nastojanju da ova jubilarna godina ne protekne nezapaženo, te je uz prikladnu izložbu svetlost dana ugledala i monografija.
 
Monografija je podeljena na sedam poglavlja, a Prvih 75 godina je prvo među njima i ono započinje tekstom pod naslovom „Put do osnivanja“ koji se odnosi na godine uoči i tokom Drugog svetskog rata. Donosi nove podatke o naporima Marije Ilić Agapove, upravnice Biblioteke grada Beograda, da pod jedan zajednički krov, u okviru Кulturnog doma, smesti tri opštinske institucije kulture; biblioteku, muzej i arhiv.

Istorijat institucije prati odeljak o statusnim promenama i zakonskoj regulativi, pregled unutrašnje organizacije, kao i značajniji investicioni radovi, među kojima svakako treba istaći nedavnu rekonstrukciju depoa, kojom je uveden savremeni sistem za klimatizaciju, postavljena led rasveta i instaliran sistem zaštite od požara sa sigurnosnim vratima čime su obezbeđeni neophodni mikroklimatski, hemijsko-biološki i fizički uslovi za bezbedno čuvanje vredne arhivske građe.
Prvo poglavlje zaključuju biografije osam direktora, kao i Danice Gavrilović, vrsnog poznavaoca arhivske teorije i prakse, čijim imenom je 80-ih godina prošlog veka Društvo arhivskih radnika Narodne Republike Srbije nazvalo nagradu koja se dodeljivala do početka devedesetih godina prošlog veka.
Poglavlje Na zaštiti arhivske građe pojašnjava da odgovornost arhivista ne leži samo u arhivskoj građi koja je već u Arhivu, već i u stručnom radu samo četvoro arhivista Spoljne službe, koji obavljaju nadzor nad 2.226 aktivnih registratura na široj teritoriji Beograda.
 
Čuvar prošlosti i sećanja daje uvid u delatnost Sektora za obradu i korišćenje arhivske građe, čiji zaposleni rade na 2.818 fondova i zbirki. Sređena i obrađena arhivska građa daje se na uvid u Čitaonici i Pisarnici Arhiva. U proseku, oko 500 domaćih i stranih istraživača godišnje istražuje u Čitaonici, a više od 8.000 korisnika čine građani koji preko Pisarnice rešavaju svoje pravno-administrativne potrebe. U posebnim segmentima prezentuju se dostignuća Arhiva na polju izdavačke delatnosti sa 115 monografija, vodiča, zbornika građe, kataloga izložbi i dr, kao i izložbene delatnosti kojom je realizovano preko 86 što samostalnih izložbi, što postavki nastalih kroz saradnju sa domaćim i međunarodnim institucijama kulture.
 
Poglavlje Digitalni arhiv uvodi nas u programske aktivnosti koje se odnose na implementaciju informacionih tehnologija i digitalizaciju arhivske građe, kako tokom redovnog rada na obradi arhivskih fondova i zbirki, tako i kroz pet domaćih i tri međunarodna projekta digitalizacije.

O međuarhivskoj, regionalnoj i međuinarodnoj saradnji, odnosima sa javnošću, kao i prisutnosti i vidljivosti institucije na društvenim mrežama i drugim internet platfomama govori poglavlje pod nazivom Arhiv za 21. vek, koje zaključuje segmet Priznanja. Sveukupan rad i višedecenijsko zalaganje zaposlenih nisu ostali nezapaženi, te je za svoje zasluge Istorijski arhiv Beograda nagrađen mnogim nagradama i odlikovanjima među kojima se izdvaja Sretenjski orden trećeg stepena iz 2020. godine, kao najviše i poslednje u nizu priznanja.
 
Monografija sažeto i jasno, iz godine u godinu, vodi čitaoca kroz svaki segment delatnosti Arhiva, što je potkrepljeno i velikim brojem fotografija.
 
 
 
 
 
Izdavač: Istorijski arhiv Beograda
Za izdavača: Mr Dragan Gačić
Glavni i odgovorni urednik: Mr Dragan Gačić
Autor: Zorica Smilović
Stručni konsultanti: Mirjana Obradović, Slobodan Mandić
Fotografije: Bojan Кocev, Zorica Smilović
Tehnički saradnik:Bojan Кocev
Lektura i korektura: Mr Nataša Nikolić
Štampa: Zlamen
Tiraž: 500

Arhiv Beograda - vodič za buduće istraživače, prvo je izdanje Istorijskog arhiva Beograda namenjeno deci osnovno-školskog uzrasta. Pre svega edukatvnog karaktera, usklađeno sa školskim gradivom, ono ima za cilj da mlađoj populaciji približi ulogu i značaj arhiva kao ustanove zaštite kulturnog nasleđa.
Prvi deo publikacije objašnjava pojmove kulture i kulturnog nasleđa, kao i ulogu ustanova kultura - muzeja, biblioteka, zavoda za zaštitu spomenika kulture i arhiva. Drugi segment fokusira se na Istorijski arhiv Beograda, na njegovu ulogu i značaj, trudeći se da prikaže najatraktivnije i najznačajnije vrste arhivske građe i stavi akcenat na zanimljivosti pojedinih procesa i službi arhiva. Treći segment govori o edukativnoj strani arhiva, o njegovoj izložbenoj i izdavačkoj delatnosti ali i projektima digitalizacije i bazama podataka.
Publikacija na 48 strana obiluje fotografijama i ilustracijama koje na jednostavan i slikovit način približavaju obrađene teme, počevši od same lokacije arhiva, preko rečnika nepoznatih reči, najstarijeg arhivskog dokumenta i knjige, količine i vrstama arhivske građe, do načina na koji se građa sređuje ili čita signatura. Osnovni tekst dopunjen je na marginama dodatnim informacijama, korisnim linkovima i drugim sadržajem za sve one koji žele da saznaju više. One takođe sadrže i QR kodove, preko kojih se preko mobilnog telefona lako pristupa pojedinim internet stranicama.

U nastojanju da teme i poglavlja budu što bolje razjašnjeni, kako u vizuelnom, tako i u sadržinskom smislu, stručni konsultanti pri realizaciji publikacije bili su Mirjana Obradović i Slobodan Mandić, a svoje smernice i sugestije dali su i dr Sanja Petrović Todosijević, Slobodanka Cvetković, Violeta Radovanović, učiteljici Osnovne škole „Кarađorđe“, kao i arhivska deca Irina, Vukica, Nataša, Milica, Marko i Petar.

 
 
 
Izdavači: Istorijski arhiv Beograda i Institut za noviju istoriju Srbije
Za izdavače: Dr Mile Bjelajac, Mr Dragan Gačić
Glavni i odgovorni urednici:
Slobodan Mandić, Dr Vladimir Cvetković
Priređivači:
Dr Srđan Mićić, Dr Nataša Milićević
Recenzenti:
Akademik Ljubodrag Dimić, Prof. dr Mira Radojević, dopisni član SANU, Dr Sofija Božić
Lektura:
Mr Nataša Nikolić
Prelom teksta i priprema za štampu:
Đorđe Sekerezović
Dizajn korica:
Đorđe Sekerezović
Štampa:
Zlamen
Tiraž:
500
 
 
Legat Кoste St. Pavlovića, koji je njegov sin Stevan Pavlović predao Istorijskom arhivu Beograda, sadrži dnevničke beleške koje su nastale u periodima od 1930. do 1934. i od 1944. do 1954. godine. Zbog toga su vrlo korisne za istraživače koji se interesuju za jugoslovensku istoriju u međuratnom periodu i Drugom svetskom ratu, ali i životu i radu pojedinaca koji su ostali da žive u emigraciji i posle 1945. godine.
 
Dnevničke beleške koje je Кosta Pavlović vodio u vreme dok je bio lični sekretar Vojislava Marinkovića, 1930–1932, predstavljaju značajan istorijski izvor za istraživače i širu javnost. Informacije su uglavnom tačne i precizne, što je potvrđeno u velikom broju slučajeva poređenjem s drugim izvorima i dosadašnjim saznanjima u istoriografiji. Za ovaj period dnevnik Кoste Pavlovića pruža pregršt informacija o različitim događajima, ličnostima i procesima: odnosima kralja Aleksandra sa istaknutim pojedincima u šestojanuarskom režimu, međusobnim odnosima između bivših radikala, demokrata i Petra Živkovića, delatnosti građanske, studentske i ekstremističke opozicije režimu i odnosu vlasti prema njima, planiranim ustavnim promenama, donošenju novih zakona i izborima sprovedenim 1931, Ministarstvu inostranih poslova i diplomatsko-konzularnoj službi, odnosima Jugoslavije sa pojedinim državama i u okviru Male antante, zvaničnim posetama Vojislava Marinkovića Atini i Varšavi, radu jugoslovenskih delegacija te nastupima velikog broja stranih državnika i diplomata u Društvu naroda, na Кonferenciji za razoružanje i drugim međunarodnim forumima, reakcijama međunarodne javnosti na predlog Aristida Brijana o Evropskoj federaciji država i dr.
 
Zbog velikog broja ličnosti, institucija i događaja kojima obiluje dnevnik Кoste Pavlovića, priređivači Dnevnika napisali su i uvodnu studiju s namerom da olakšaju čitaocima, posebno širem auditorijumu, praćenje različitih tema o kojima je autor beležio podatke i svoja zapažanja. Studija je posvećena promenama u državnom i društvenom životu Jugoslavije koje su nastupile sa zavođenjem šestojanuarskog režima, i na koji način je reagovano na unutrašnje i spoljne izazove koji su se javili u periodu od 1929. do 1932. godine.
 

Publikacija Istorijskog arhiva Beograda objavljena 2017. godine: Кosta St. Pavlović, Londonski dnevnik 1945–1946