zgrada

Današnja zgrada Istorijskog arhiva Beograda (dalje Arhiv), svečano je otvorena 15. oktobra 1973. godine. Bila je to prva namenski građena zgrada za potrebe jednog arhiva nakon Drugog svetskog rata u Srbiji. Sa svojim klimatizovanim depoima, stručnim radionicama – foto-laboratorijom, knjigovez­nicom, konzervatorsko-preparatorskom radionicom, čitaonicom i pisarnicom – spadala je u red najmodernijih u Evropi.
Кada je Izvršni odbor Narodnog odbora grada Beograda doneo odluku o osnivanju Gradske arhive 1945. godine, Arhiv se nalazio u okviru Biblioteke i Muzeja Beograda. Кako su potrebe za zaposlenima i prostorom za smeštaj građe rasle, 1954. godine, premešta se u zgradu bivše Кlasne lutrije, na uglu Vasine i Zmaj Jovine ulice.
Zgrada u Vasinoj ulici nije u potpunosti zadovoljavala potrebe, imala je samo 1.000 m2 i u njoj je se moglo smestiti svega 3.500–4.000 dužnih metara arhivske građe, a broj prikupljenih fondova već je dostigao 185. Iako su u objektu izvršene izvesne adaptacije i prilagođavanja potrebama, prostorije su bile izložene prašini i uličnim gasovima, a neke su mestimično bile i vlažne. Naučni radnici, istraživači i korisnici arhivske građe radi­li su u istim prostorijama sa službenicima Arhiva, a za tehničke radionice nije bilo mesta.
Sa izradom elaborata buduće nove zgrade, koja bi u potpunosti zadovoljavala rastuće potrebe jedne savremene institucije arhivskog tipa, krenulo se još 1963, ali je Skupština grada odluku o njenoj izgradnji donela tek 1967. godine. U tom trenutku, Arhiv je imao 387 fondova i zbirki, u dužini od 3.764 metara i u njemu je radilo 37 zaposlenih. Saglasnost svih odgovornih organa vlasti dobijena je 1970. godine, a naredne godine započeta je izgradnja novog objekta.
Glavni projekat, rad arhitekte Milana Jerkovića, usvojila je Skupština grada Beograda, a investitori su bili Gradski komitet Centralnog komiteta Srbije za Beograd, Skupština grada Beograda i Gradsko stambeno preduzeće. Izvođač radova bio je Građevinski kombinat „Trudbenik”, a nabavku kompletne opreme za novu zgradu sprovela je Tvornica metalnog nameštaja „Jadran” iz Zagreba i njen Biro za projektovanje i opremanje.
 
otvaranjeDirekcija za izgradnju Novog Beograda obezbedila je građevinsko zemljište u Ulici Palmira Toljatija 1. Objekat je podignut na terenu od oko 7.200 m2, sa korisnom površinom od oko 4.500 m2, od čega su depoi za smeštaj arhivske građe u posebno odvojenom delu objekta, na dva sprata, ukupne površine od 2.600 m2. Vrednost novoizgrađe­nog objekta iznosila je 20.000.000 novih dinara.
 
Skupština grada Beograda i Beogradska zajednica kulture, koje su donele odluku o izgradnji, uplatile su sredstva opremanje Arhiva u iznosu od 6.000.000 novih dinara. Za nabavku metalnih regala izdvojeno je oko 1.600.000 dinara i izrađeni su u beogradskom preduzeću „Radulaška”.
Nova zgrada Istorijskog arhiva Beograda oblikovana je u duhu Кorbizijeovih načela. Građena je u periodu od 1969. do 1972. godine, a upotrebnu dozvolu dobila je 16. januara 1973. godine, nakon čega je usledila planski osmišljena seoba arhivske građe i inventara. U toj seobi učestvovalo je celokupno osoblje Arhiva i bila je tako dobro organizovana da je ceo posao obavljen za samo mesec dana.
Novi objekat Arhiva svečano je otvorio 15. oktobra 1973. godine Živorad Кovačević, potpredsednik Skupštine grada Beograda, uz prisustvo velikog broja zvanica.
Tom prilikom, direktor Gojko Lađević održao je konferenciju za štampu, u prostorijama Arhiva otvorena je izložba 28 godina Istorijskog arhiva Beograda, i pripremljen je specijalni dodatak Politike pod naslovom Beograd kroz vekove.
Nova izgrada Arhiva imala je šest puta više mesta za smeštaj građe nego u Vasinoj ulici. Depoi su smešteni na prvom i drugom spratu, svaki površine 1.200 m2. Postavljene su metalne police koje su odgovarale svim arhivističkim pravilima, na koje se moglo pohraniti oko petnaest kilometara arhivske građe. Mikroklimatski uslovi su, takođe, zadovoljavali tadašnje zahtevne arhivističke standarde.
U sastavu depoa nalazile su se i četiri posebne prostorije za čuvanje izuzetno značajnih fondova, a u specijalno izgrađenom bunkeru, sa posebnim metalnim ormarima, predviđeno je da se čuvaju mikrofilmovi.
radioniceZaštiti arhivske građe prilikom projektovanja bile su namenjene i stručne radionice – preparatorsko-konzervatorska, knjigovezačka i foto-laboratorija – koje su bile opremljene najsavremenijom tehničkom opremom i aparatima za rad.
Кorisnicima je stajala na raspolaganju čitaonica sa bibliotekom, informativna kartoteka, mikročitači i drugi tehnički aparati. Građa iz depoa dopremala se pomoću ugrađenog teretnog lifta. Posebna sala za predavanja bila je opremljena najsavremenijom tehničkom opremom, poput epidijaskopa, dijaprojektora i tonskog kinoprojektora.
Ulaskom u HHI vek objekat Arhiva iziskivao je promene kako bi se prilagodio novim savremenim zahtevima i tendencijama, tako da od 2002. godine započinju opsežnije rekonstrukcije pojedinih prostorija u zgradi. Preuređen je prostor za garažu i izvršena je rekonstrukcija atrijuma. U holu je urađena staklom zatvorena biblioteka površine 103 m2, u koju je smešteno 9.838 knjiga legatora.
Jedna od prvih velikih investicija u ovom periodu bilo je i uređenje prostora za potrebe moderne Galerije Arhiva 2003. godine. Savremenim rešenjem arh. Bojane Đurović dobijeno je 240 m2 multinamenskog prostora, sa odvojenim ulazom, izlogom, garderobom i toaletom, kako za potrebe galerijskog prostora, tako i za održavanje stručnih radionica i skupova.
Opština Novi Beograd 1985. godine dodelila je Arhivu na trajno čuvanje skulpturu Perun autora Matije Vukovića, koja se danas nalazi ispred Galerije IAB. U isto vreme, kancelarija najbliža Galeriji preuređena je u Spomen-sobu, kao još jednu vrstu izložbenog prostora, za smeštaj Legata Кonstantina Кoče Popovića i Leposave Lepe Perović.
 
klima komoraNajveći investicioni projekat u kulturi Beograda za 2019. godinu bila je rekonstrukcija depoa Arhiva. Investitor je bio Grad Beograd - Sekretarijat za investicije, a radove je izvela kompanija ELКOMS. Uveden je savremeni sistem za klimatizaciju, koji obezbeđuje konstantnu temperaturu i vlažnost vazduha u depoima. Postavljena je nova led rasveta i uveden stabilni sistem zaštite od požara sa sigurnosnim vratima. Na taj način ispunjeni su neophodni mikroklimatski, hemijsko-biološki i fizički uslovi za bezbedno čuvanje vredne arhivske građe, koja je potpuno zaštićena od štetnih uticaja. Ovom rekonstrukcijom Istorijski arhiv Beograda svrstao se u red najsavremenijih arhiva u ovom delu Evrope.
Grad Beograd najavio je nova ulaganja u Istorijski arhiv Beograda – dogradnju novog objekta na placu koji je trebalo da bude blokovska garaža. Tim proširenjem omogućio bi se dalji prijem i smeštaj nove arhivske građe, budući da su trenutni kapaciteti smeštajnog prostora u potpunosti popunjeni.
Istorijski arhiv Beograda je danas institucija jasno mapirana na kulturnoj sceni Beograda, sa prepoznatljivim individualnim obeležjem. Na površini od 5.348 m2, gde depoi zauzimaju površinu od 2.400 m2, čitaonica 120 m2, radionice 480 m2, galerija 240 m2, kancelarije i radionice 2.108 m2, danas se čuva 2.882 fonda i zbirke iz domena uprave i javne službe, pravosuđa, prosvete, kulture, privrede i bankarstva, društveno-političkih organizacija, ver­skih ustanova, kao i porodičnih i ličnih fondova, zbirki i legata, u količini od oko 14 kilometara arhivske građe koja predstavlja dragoceni izvor za proučavanje istorije Beograda.
 
(Izvor: Grupa autora, Istorijski arhiv Beograda 1945-2020. Beograd, 2021.)
 

 
 
 

 

 

Obeležavanje sedamdeset godina od osnivanja Istorijskog arhiv Beograda započelo je septembra meseca 2015. godine, nizom manifestacija.
 
U holu su izložena arhivska izdanja vrednih publikacija kao i kopija prvog letopisa Istorijskog Arhiva Beograda, nastalog u periodu od 1946. do 1960. godine. Sedam decenija rada predstavljeno je vremenskom linijom, na kojoj su istaknute značajne godine, ličnosti i događaji, a poseban akcenat stavljen je na pregled najznačajnijih izložbi i publikacija.
U Galeriji Arhiva priređena je izložba pod nazivom „Odlikovanja iz legata Istorijskog arhiva Beograda" a na internet stranici arhiva postavljeno je „virtuelno" izdanje izložbe „Vekovi Beograda /XVI – XX vek/.
 
Sedamedeset godina od zvaničnog početka rada Istorijskog arhiva Beograda, obeleženo je svečanom proslavom 8. aprila 2016. godine. Tom prilikom dodeljena su priznanja institucijama sa kojima Arhiv ima višedecenijsku saradnju i zaslužnim pojedincima. Priznanja su uručili predsednik Upravnog odbora Istorijskog arhiva Beograda, Dragomir Acović i direktor Arhiva mr Dragan Gačić.
 
Najviše priznanje POVELJA uručeno je: Skupštini Grada Beograda, Bibloteci grada Beograda, Sekretarijatu za kulturu Grada Beograda, Ministarstvu kulture i informisanja Republike Srbije, Arhivu Srbije, Arhivu Jugoslavije, Zavodu za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje - Filijali za Grad Beograd, Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu i Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu.
Priznanje PLAKETA dobili su: Vojni arhiv, Javna medijska ustanova Radio - televizija Srbije – Kulturno umetnički program, Gradska opština Novi Beograd, Muzej grada Beograda, Okružni zatvor u Beogradu, Javno radiodifuzno preduzeće Studio B, Javno komunalno preduzeće „Zelenilo Beograd", Javno komunalno preduzeće „Beogradske elektrane", Omladinska zadruga „Beograd", Gradski odbor SUBNOR Beograda i grafičko predužeće Zlamen.
 
Priznanje ZLANA PLAKETA dodeljeno je bivšim direktorima u znak zahvalnosti za dugogodišnje rukovođenje i unapređenje rada Arhiva. Priznanje je dodeljeno Boži Draškiću koji je 20 godina bio na čelu Arhiva i dr Branki Prpi, direktorki u dva mandata i koja je, između ostalog, zaslužna i za otvaranje Galerije Arhiva.
 
Priznanje ZAHVALNICA dodeljeno je penzionisanim radnicima Arhiva koji su ceo svoj radni staž, od prvog do poslednjeg dana, proveli u Istorijskim Arhivu Beograda, i to su: Smiljka Lazić, Doneski Snežana, Branka Branković, Olga Latinčić, Olga Vasić, Tatjana Nježić Stanković, Gordana Šaljić, Biserka Gruber, Marija Nikolić, Miodrag Gavrilović, Miroslav Dožudić i Rajko Jandrić.
 
Na kraju svečanosti povodom jubileja Istorijskog arhiva Beograda, direktor Arhiva Srbije dr Miroslav Perišić, uručio je direktoru Arhiva mr Draganu Gačiću, umetničku sliku autora Dragana Kunića.
 
Svečanoj dodeli priznanja prisustvovali su: sekretar Sekretarijata za kulturu Grada Beograda, Vladan Vukosavljević; direktorka Bibloteke grada Beograda, Jasmina Ninkov; direktor Arhiva Srbije, dr. Miroslav Perišić; pomoćnik direktora Arhiva Jugoslavije, Lilijana Ratković Trifunović; direktorka Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, Nela Mićović; zamenik direktora Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje - Filijala za Grad Beograd, Ljilja Vujović; direktor Vojnog arhiva, pukovnik Milorad Sekulović; glavni i odgovorni urednik Kulturno umetničkog programa RTS, Nebojša Bradić; pomoćnik glavnog i odgovornog urednika Javnog radiodifuznog preduzeća STUDIO B, Irina Veljković; predsednik Skupštine opštine Novi Beograd, Žika Obrenović; upravnik Okružnog zatvora u Beogradu, Zvonko Grulović; generalni direktor Javno komunalnog preduzeća „Beogradske elektrane", Goran Aleksić; direktor Omladinske zadruge „Beograd", Tomislav Sekulić; predsednik Gradskog odbora SUBNOR Beograda, Bora Ercegovac i mnogi drugi.
 
 
 
Video zapis video-icon

 

UPRAVNI ODBOR ISTORIJSКOG ARHIVA BEOGRADA:


Predsednik UO:

Prof. dr Aleksandar Životić, redovni profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu

Članovi UO:

- Mr Marko Pejović, magistar istorijskih nauka

- Prof. dr. Uroš Šuvaković, redovni profesor Učiteljskog fakulteta u Beogradu

- Prof. dr. Marko Atlagić, profesor Filozofskog fakulteta Univerziteta u Prištini
 
- Mirjana Milenković, arhivski savetnik, rukovodilac Odeljenja za sređivanje i obradu arhivske građe, iz reda zaposlenih
 
NADZORNI ODBOR ISTORIJSКOG ARHIVA BEOGRADA:
 
Predsednik NO:
 
Savo Radić, diplomirani ekonomista
 
Članovi NO:
 
- Mr Aleksandar Marinković, magistar istorijskih nauka, stručni saradnik u Zavodu za unapređenje obrazovanja i vaspitanja Republike Srbije
- Nemanja Čolić, diplomirani ekonomista, arhivist na poslovima zaštite arhivske građe, iz reda zaposlenih
 
 

Istorijski arhiv Beograda
Mr Dragan Gačić, v.d. direktora
 
Urednici internet prezentacije
Vladimir Mijatović, Jelena Nikolić
 
Saradniк
Srđan Orestijević
 
Prevodioci
Irena Kolaj, Tijana Kovčić
 
Izrada platforme i dizajna sajta
Dušan Zjalić, Igor Panić, Milan Marković
 
Urednik facebook stranice
Slobodan Mandić